سندرم مفصل فاست یا آرتروز مفصل فاست

بازدید: 246 نفر
انتشار: 12 Aazar 1400
سندرم مفصل فاست یا آرتروز مفصل فاست
  سندرم مفصل فاست (به انگلیسی facet joint syndrome) یک بیماری مربوط به ستون فقرات است که می توان آن را مشابه آرتروز دانست. سندرم مفصل فاست باعث ایجاد درد در ناحیه کمر و گردن می شود. سندرم مفصل فاست به علت تغییرات ناشی از فرسایش مفاصل ستون فقرات و اتصالات مهره ها و استخوان ها اتفاق می افتد. مفصل فاست به قسمتی گفته می شود که در آن مهره های کمر و ستون فقرات بر روی هم قرار می گیرند و به یکدیگر متصل می شوند. در هر مفصل فاست یک غضروف وجود دارد. این غضروف به دلایل مختلف می تواند ملتهب شود یا دچار پارگی گردد. چنین آسیب دیدگی در غضروف مفصل فاست باعث فشار آمدن و تحریک شدن ریشه های عصب های اطراف آن می شود که نتیجه آن ارسال پیام درد به مغز خواهد بود. برای کنترل و رفع این درد و از بین بردن علائم این بیماری از روش های مختلفی مثل مصرف دارو های شیمیایی، فیزیوتراپی، تزریق مستقیم در مفصل، بلاک یا انسداد عصب ها یا تخریب عصب ها استفاده می شود. در صورتی که بیماری شکل مزمن پیدا کند، احتمالاً استفاده از روش هایی مثل جراحی برای جوش دادن مفصل به صورت دائم، ضروری خواهد بود.   آناتومی و ساختار مفصل فاست به چه صورت است؟ ستون فقرات همان طور که نامش هم به آن اشاره دارد، از ستونی از قطعات استخوانی متحرک تشکیل شده است که به آن مهره می گوییم. این مهره ها به یکدیگر متصل هستند. هر کدام از مهره ها در واقع به صورت یک مفصل سه پایه پیچیده عمل می کند. در جلوی مهره، دیسک قرار دارد و پشت آن دو مفصل فاست قرار گرفته اند. شکل و شمایل 3 پایه مانند مهره به آن استحکام بالایی می دهد و باعث می شود که استخوان ها کاملاً به یکدیگر به صورت پایدار و مستحکم متصل شوند و در عین حال به ستون فقرات که از اتصال همین مهره ها به وجود می آید، اجازه خم شدن و چرخش دهد.  فاست ها از نوع مفصل های زلاله ای (رایج ترین نوع مفصل در بدن است که حرکت زیاد و نرم و آزاد از ویژگی های آن هاست) هستند که در ردیف غضروف ها قرار دارند که به کمک مایع زلاله ای حرکت نرم در مفصل را امکان پذیر می کنند. مفاصل فاست از اطراف نیز توسط کپسول مفصلی کاملاً پوشیده شده اند. وقتی مفصل فاست سالم است و کارکرد معمول خود را دارد، با حرکت کشویی یا سر خوردن حرکت و انعطاف پذیری کمر را تأمین می کند، و در عین حال از پیچش بیش از حد کمر هم جلوگیری می کند. در این شکل، نمای جانبی ستون فقرات را می توانید مشاهده کنید. در این شکل، در بالا یک نمونه دیسک سالم و مفصل فاست در حالت طبیعی و سالم نشان داده شده است. مهره پایین نمونه مفصلی است که دچار فرسایش شده است. در مهره پایین هم مفصل فاست و هم دیسک آسیب دیده اند. این نوع آسیب دیدگی و فرسایش می تواند باعث درد آرتروز، التهاب و تورم و خشکی و سفتی مفصل شود.   علائم و نشانه های سندرم مفصل فاست چیست؟ سندرم مفصل فاست به وضعیتی گفته می شود که مفاصل فاست باعث ایجاد درد شوند. البته گاهی هم به آن آرتروپاتی فاست گفته می شود. فرسایش در مفاصل ستون فقرات به دلایل مختلف اتفاق می افتد. مثلا توزیع نامتوازن فشار و نیرو در ستون فقرات و بر روی مفاصل فاست می تواند چنین مشکلی را ایجاد کند. وقتی وزن و فشار از بالا به صورت نامساوی و نامتقارن به مفصل وارد می شود، فرسایش مفصل شدت پیدا می کند و باعث می شود مفصل در طول زمان دچار تغییر شکل گردد. در واقع در این وضعیت کپسول مفصل نازک تر می شود و غضروفی که در مفصل قرار گرفته است دچار آسیب می شود یا ممکن است پاره شود. غضروف تا جایی آسیب می بیند که در نهایت خشک و سفت می شود و خاصیت خودش را از دست می دهد. یعنی به جای خاصیت لاستیکی و ارتجاعی، خشک و بیشتر شبیه به یک تکه چوب می شود. وقتی غضروف کارایی خودش را از دست می دهد، استخوان ها در محل اتصال و مفصل دچار التهاب و سایش می شوند که در نتیجه ممکن است خارهای استخوانی در آن  محل ها تشکیل گردد. تغییراتی که به این صورت در مفصل رخ می دهد، باعث می شود که مفصل دیگر مثل سابق توانایی حرکتی و انعطاف پذیری نداشته باشد. دقیقا مشابه مشکلی که در خیلی از مفاصل دیگر در بدن اتفاق می افتد. نتیجه این تغییرات، التهاب و تحریک مفصل و بافت های اطراف است. تحریک بافت ها در اطراف مفصل باعث ایجاد درد می شود. سیگنال درد از طریق عصب های کوچکی که در کپسول قرار دارند و به آن ها شاخه های عصبی حسی ثانویه میانی نام دارد.  واکنش متقابل عضلات و بافت ها هم سفت شدن و منقبض شدن آن ها در اطراف مفصل خواهد بود. در این شکل همان طور که می بینید، مفصلی که دچار فرسایش شده است و آسیب دیده است، سیگنال های درد را از طریق عصب های کوچک در کپسول به سمت مغز ارسال می کند تا به مغز در مورد شرایط مفصل هشدار دهد. علائم سندرم مفصل فاست شامل چند مورد می شود. اول از همه اینکه باید بدانید درد پس از گذشت مدت زمانی از شروع بیماری، آغاز می شود. یعنی فرسایش مفصل فاست در ابتدا بدون درد است تا جایی که یک اتفاق باعث تحریک آن شود. از این نقطه به بعد است که درد در کمر احساس می شود. این درد چند ویژگی دارد که با دقت به آن ها می توانید مشخص کنید درد مربوط به مفصل فاست است یا خیر. اول اینکه درد مفصل فاست، در یک نقطه حس نمی شود و حالت پخش و پراکنده دارد. در واقع دردی که احساس می شود مبهم است و مکان مشخصی برای آن نمی توان مشخص کرد. به علاوه معمولا این درد در بخش های تحتانی کمر و روی ستون فقرات احساس می شود. البته درد ناشی از مفصل فاست می تواند به باسن و بخش های پایین تر هم سرایت کند. اگر فرسایش مفصل فاست در مهره های گردنی اتفاق بیفتد، این درد ممکن است در شانه ها پخش شود یا حتی پشت سر و جمجمه را تحت تاثیر قرار دهد. فرسایش مفصل فاست بیشتر در بخش های تحتانی کمر و گردن اتفاق می افتد و اگر دردی که احساس می کنید در بخش های دیگر است، احتمالاً مشکل دیگری دارید. وقتی مفصل فاست دچار فرسایش می شود، حرکاتی مثل خم شدن به سمت عقب یا چرخاندن کمر به اطراف، دشوار و دردناک می شود. به خصوص چرخیدن از ناحیه ای از کمر که مهره در آن جا آسیب دیده است درد زیادی در کمر ایجاد می کند. به علاوه زمانی که مدت زیادی در حالت ایستاده هستید یا بدون فعالیت می مانید، کمر تان بیشتر درد می گیرد. در برخی حالات و موقعیت ها درد کمر کمتر می شود. بنابر این به موقعیت هایی که درد کمر را کاهش می دهند هم باید توجه داشته باشید. مثلا  در حالاتی که بار و فشار را از روی کمر بر داشته می شود، مثل وقتی که در حالت نشسته هستید یا زمانی که به سمت جلو خم می شوید یا زمانی که تغییر موقعیت می دهید و کمر از حالت سکون در می آید، احتمالاً درد کمتری در کمر احساس می کنید. علائم سندرم مفصل فاست ممکن است تا حدی شبیه به علائم بیرون زدگی دیسک باشد. یعنی ممکن است دردی که احساس می شود تا دست ها و پاها هم کشیده شود. این وضعیت زمانی اتفاق می افتد که خارهای استخوانی تشکیل شده در مفصل باعث ایجاد فشار بر روی عصب های ستون فقرات شوند. دردی ناشی از فشار ایجاد شده ممکن است به صورت مزمن باشد یا آن که به صورت دوره ای عود کند.   علل فرسایش مفصل فاست چیست؟ فرسایش مفصل فاست فرآیندی است که به دلایل مختلف و متنوع می تواند اتفاق بیفتد. زمانی که سن ما بالا می رود، غضروف ها کارایی اولیه خود را از دست می دهند و دچار فرسایش می شوند. همچنین آسیب هایی که ممکن است به دلیل ضربات یا جراحات به مهره ها وارد شود می تواند باعث آسیب دیدگی مفصل فاست شود. انجام فعالی های تکراری هم یکی دیگر از عواملی است که به صورت بالقوه می تواند چنین اثری بر روی کمر داشته باشد. مسائل دیگر مثل چاقی، قرار دادن بدن در موقعیت ها و حالات نامناسب و داشتن بیماری ها و مشکلات دیگر مربوط به کمر، همگی ممکن است نحوه کارکرد مفصل فاست، تنظیم آن و حرکتش را تحت تاثیر قرار دهد و باعث ایجاد مشکل شود. تغییرات در شکل و عملکرد مفصل فاست سر آغاز تخریب و فرسایش دیسک بین مهره هاست. وقتی به دلایل مختلفی که بالاتر گفتیم، نیروی زیاد و بیش از حد بر روی مفصل فاست وارد می شود، به مرور غضروف تحلیل می رود و در نتیجه فضای بین مفصل کم می شود. کاهش فاصله مفصل هم باعث ساییدگی استخوان ها به هم می شود و این مشکلات بعدی را در پی دارد.   چه کسانی دچار فرسایش مفصل فاست می شوند؟ فرسایش مفصل فاست هم در زنان و هم در مردان اتفاق می افتد. بیشتر افراد مبتلا به فرسایش مفصل را افراد بین 40 تا 70 سال تشکیل می دهد. کسانی که مستعد ابتلا به آرتروز هستند به طور کلی در خطر ابتلا به فرسایش مفصل هم هستند. افرادی که آسیب های کمر داشته اند و ستون فقراتشان دچار مشکل شده است هم باید در مورد ابتلا به این بیماری هشیار باشند.   فرسایش مفصل فاست چطور تشخیص داده می شود؟ مفصل فاست تا حدی شبیه به دیگر مشکلات و بیماری های مربوط به ستون فقرات است. به همین دلیل در مورد درد های ستون فقرات و کمر تشخیص دقیق و بررسی جزئی علائم و انجام آزمایشات مختلف اهمیت زیادی دارد. به این شکل می توان مشخص کرد که آیا منبع و عامل اصلی مشکل از مفصل فاست نشات می گیرد یا خیر. ارزیابی و بررسی معمولا شامل انجام تست های فیزیکی و مطالعه سوابق پزشکی و بیماری های فرد است. در واقع پزشک از تمام اطلاعاتی که می تواند به دست آورد استفاده می کند تا بتواند عامل درد ستون فقرات را مشخص کند. بنا بر این سوابق پزشکی و محل جراحات و درد های گذشته و همچنین مشکلاتی که بیمار هنگام خواب یا ایستادن داشته است، اهمیت ویژه ای در مورد فرسایش مفصل فاست پیدا می کنند. از آن جا که یکی از علائم فرسایش مفصل فاست درد هنگام ایستادن است، احتمالاً پزشک از شما می خواهد روی پا بایستید یا در حالت ها و موقعیت های مختلف حرکت کنید و زمانی که درد احساس کردید محل آن را مشخص کنید. به علاوه ممکن است مفاصل به صورت دستی و توسط پزشک در موقعیت های مختلف قرار داده شوند تا حالت های احتمالی که در آن ها درد احساس می کنید، کاملاً مشخص شوند. به غیر از بررسی های فیزیکی، گاهی عکس برداری هم برای بررسی دقیق تر انجام می شود. مثلا عکس برداری با اشعه ایکس، ام آر آی و سی تی اسکن ممکن است تجویز شود. این کار به این جهت انجام می شود که تشخیص دقیق تری انجام شود و مشخص شود که آیا مشکلات دیگری در ستون فقرات، مهره ها و یا لگن وجود دارد یا خیر. یکی از روش های دیگر برای تشخیص عامل درد، تزریق در مفصل فاست است. این کار پس از تعیین احتمالات اولیه انجام می شود و برای تایید درستی حدس و گمان پس از بررسی است. در این روش مفصل فاست که به نظر عامل مشکل می رسد، با استفاده از تزریق بی حس کننده موضعی، به طور موقت بی حس می شود. این تزریق در واقع هم زمان با تصویر برداری اشعه ایکس که فلوروسکپی نام دارد انجام می شود. به این صورت پزشک دقیقا با مشاهده تصویر اشعه ایکس سوزن را به نقطه ای که در نظر دارد قرار داده و ماده بی حس کننده را در مفصل تزریق می کند. برای بررسی نتیجه تزریق، میزان درد 20 تا 30 دقیقه بعد از تزریق مورد ارزیابی قرار می گیرد. بعد از آن هم تا یک هفته بعد همچنان، تحت نظارت قرار می گیرد. اگر میزان دردی که احساس می کنید بیشتر از 75 درصد کاهش پیدا کند، مشخص می شود که عامل مشکل همان فرسایش مفصل فاست بوده است. ولی اگر سطح دردی که تجربه می کنید کاهش پیدا نکند، به این معنی خواهد بود که به احتمال زیاد عامل درد کمر شما مفصل فاست نیست و جای دیگر باید به دنبال منشا درد باشید.   چه روش های درمانی برای درمان فرسایش مفصل فاست موجود است؟ متاسفانه باید گفت که آرتروز مفصل فاست قابل درمان به صورت کاملاً نهایی نیست و آسیبی که به آن وارد شده است را نمی تواند به طور کامل برطرف کرد. ولی شواهد نشان می دهند که انجام ورزش های مشخص، تغییر سبک زندگی و مراقبت از کمر می تواند به کاهش درد و بهبود وضعیت کمر و در نتیجه افزایش کیفیت زندگی کمک کند. در بیشتر اوقات انجام روش های درمانی معمول و رایج برای فرسایش مفصل فاست جواب می دهد ولی اگر این روش ها جوابگوی نیاز شما نبود، ممکن است پزشک انجام تزریق، تخریب عصب مفصل یا جراحی را به عنوان راه حل جایگزین به شما پیشنهاد دهد. چطور از خود مراقبت کنیم: مراقبت از خود یکی از مهم ترین کارهایی است که باید انجام دهید. شما باید در همه اوقات بدن تان را در موقعیت های صحیح قرار دهید. طوری که به بخش های مختلف ستون فقرات فشار وارد نشود و مهم تر از آن اینکه تنظیم و توازن مهره ها به هم نخورد. به این ترتیب قادر خواهید بود از دردی که در کمر ایجاد می شود، جلوگیری کنید. برای رعایت اصول توصیه شده برای حالات بدن در موقعیت های مختلف باید حالت های مختلف بدن را تمرین کنید تا بتوانید در موقعیت های رایج روز مره مثل ایستادن، نشستن، خوابیدن و ... از وارد شدن فشار اضافی به کمر جلوگیری کنید. کاهش وزن هم قطعا به کاهش فشاری که به کمر وارد می شود و در نتیجه کاهش درد و آسیب به مفصل فاست کمک می کند. فیزیوتراپی و ورزش های تقویتی و کششی: انجام ورزش قطعا به کاهش درد و جلوگیری از آسیب دیدن مفصل فاست کمک می کند. به علاوه یک راه موثر برای تسریع فرآیند درمان هم محسوب می شود. متخصص های فیزیوتراپی به شما نحوه انجام صحیح حرکات مختلف را آموزش می دهند. مثلا نحوه صحیح بلند کردن اجسام، تکنیک و راه و روش صحی راه رفتن و ... . هدف از انجام ورزش ها و تمرین های مختلف تقویت کردن عضلات، کشش کمر، پا عضلات شکم و ... و همچنین جلوگیری از وارد شدن فشار و تنش بیش از حد به مفاصل است. وظیفه شما در این میان این است که به توصیه هایی که به شما می شود عمل کنید و ورزش های تقویتی و کششی که به شما داده می شود را به طور مرتب انجام دهید. مصرف دارو: به برخی از افراد استفاده از دارو های ضد التهاب، پچ درد موضعی، کرم، کمر بند و ... توصیه می شود. گاهی هم انجام ماساژ و ریلکسیشن عضلات پیشنهاد می شود که به کاهش درد و تنش در مفاصل کمک می کند. تزریق استروئید: تزریق استروئید یکی از روش های کم تهاجمی محسوب می شود. در این روش کورتیکواستروئید و یک عامل بی حس کننده و مسکن به مفصلی که باعث ایجاد درد شده است، تزریق می شود. استروئید ها باعث کاهش التهاب و تورم در مفصل که باعث فشار به عصب ها شده اند، می شود. کاهش درد از چند روز تا چند سال می تواند تداوم داشته باشد. کاهش درد یک مزیت مهم دارد و آن این است که این دوره کاهش درد به شما این فرصت را می دهد که درمان فیزیوتراپی و برنامه ورزشی را بهتر و راحت تر پیگیری کنید. اگر هم بازگشت درد اتفاق افتاد می توانید تزریق استروئید را مجددا انجام دهید. تخریب عصب: اگر به هر دلیل تزریق استروئید در مفصل موثر بود ولی پس از مدتی درد مفصل دوباره بازگشت، می توانید به جای تزریق استروئید، از روش تخریب عصب استفاده کنید. در این روش شاخه عصب که در کپسول مفصل قرار دارد سوزانده می شود. البته پیش از انجام این کار آزمایش انسداد عصب باید انجام شود تا از عصبی که باعث ایجاد درد شده است اطمینان کامل حاصل شود. برای انجام روش انسداد عصب، مقداری ماده بی حس کننده در ریشه عصب تزریق می شود تا ارسال پیام درد متوقف شود. اگر با انجام این کار، درد کاهش پیدا کرد، به این معنی خواهد بود که عصب مورد نظر همان عصبی است که باعث ایجاد درد می شده است. بعد از اطمینان کامل، تخریب عصب انجام می شود. تخریب عصب با استفاده از یک جریان فرکانس بالا انجام می شود که در آن رشته های شاخه عصبی که مسئول انتقال پیام هستند از بین برده می شوند و در نتیجه درد از مفصل آسیب دیده به مغز ارسال نمی شود. تخریب عصب هم با روشی مشابه با انسداد عصب انجام می شود. یعنی برای این کار، اول سوزن در محل مورد نظر قرار می گیرد. بعد یک الکترود قرار داده می شود و یک جریان  فرکانس بالا در آن محل اعمال می شود که برخی از رشته های عصبی را از بین می برد. درمان درد با این روش ممکن است از 9 ماه تا 2 سال دوام داشته باشد. البته ممکن است عصب ها با بازسازی و ترمیم خود، دوباره شروع به ارسال سیگنال های درد کنند که نتیجه آن بازگشت مجدد درد خواهد بود. سندرم مفصل فاست یا آرتروز مفصل فاست انجام جراحی: اگر تمام درمان های ممکن انجام شود ولی هیچ کدام اثری که مورد انتظار بود را نداشتند و در نهایت درد همچنان به وقت خود باقی بود، به عنوان آخرین گزینه جراحی و جوش دادن مفصل ستون فقرات مطرح می شود. این گزینه وقتی مورد بررسی قرار می گیرد که فشار به ریشه عصب در نتیجه بزرگ شدن بیش از حد مفصل فاست، فرسایش دیسک یا عدم ثبات ستون فقرات و مهره ها باشد.   بازیابی و ترمیم و پیش گیری از وقوع مجدد درد نکته مهمی که در برخی از روش های درمانی باید به یاد داشته باشید این است که اگر چه در روش هایی مثل تزریق استروئید یا تخریب عصب با جریان فرکانس بالا علائم از بین می روند ولی عامل اصلی که باعث تخریب ستون فقرات شده است و احتمالاً هم چنان ادامه دارد، متوقف نشده است. به همین دلیل انجام ورزش های مختلف قدرتی، کششی و استقامتی به هر حال لازم است. در نتیجه فرآیند تخریب و فرسایش کند شود و استرس و فشاری که به مفصل فاست وارد می شود و همچنین التهابی که به همراه آن ایجاد می گردد، با تقویت عضلات و افزایش آمادگی بافت ها کاهش پیدا کند.  

مطب دکتر بنفشه ولییان

آدرس مطب:

خیابان مطهری - خیابان فجر - کوچه مدائن - پلاک 20 - ساختمان پزشکان ماهان - طبقه 5 - واحد 10 - کلینیک درد ماهان

شماره های نوبت دهی:

02122896224 - 02122896225 - 09029266688

ساعات حضور در مطب:

مراجعه با هماهنگی و نوبت
آژانس مارکتینگ پزشکی داکتاپ